نام «دونالد ترامپ»، رئیسجمهور پیشین ایالات متحده، با سیاستهای تعهدگریزانه و پیمانشکنانه در عرصه بینالمللی گره خورده است. او در طول چهار سال ریاستجمهوری خود، با اتخاذ تصمیمات جنجالی، خروج از نهادها و توافقنامههای مهم جهانی را در دستور کار قرار داد. اکنون، با احتمال بازگشت مجدد وی به کاخ سفید، نگرانیها درباره تداوم این سیاستها بار دیگر در میان ناظران و سیاستمداران برجسته شده است.
گزارشهای اخیر حاکی از آن است که گروهی از کارشناسان سازمان جهانی بهداشت از تلاش احتمالی دولت جدید ترامپ برای خروج از این سازمان خبر دادهاند. چنین اقدامی، که در نخستین دوره ریاستجمهوری او نیز سابقه داشته است، موجی از نگرانیها را در میان مقامات جهانی، مردم و حتی متحدان ایالات متحده برانگیخته است.
روزنامه «فایننشال تایمز» در گزارشی یادآور شد که ایالات متحده بهعنوان بزرگترین اهداکننده مالی سازمان جهانی بهداشت، حدود ۱۶ درصد از بودجه سال ۲۰۲۲-۲۰۲۳ این نهاد را تأمین کرده است. تنشها میان دولت ترامپ و این سازمان از زمانی شدت گرفت که او «رابرت اف. کندی»، یکی از چهرههای شاخص مخالف واکسیناسیون، را بهعنوان وزیر بهداشت معرفی کرد.
این نخستین بار نیست که موضوع خروج آمریکا از این سازمان بینالمللی مطرح میشود. ترامپ در سال ۲۰۲۰، در اوج بحران شیوع کووید-۱۹، اقدام به خروج از سازمان جهانی بهداشت کرد و این نهاد را به جانبداری از چین متهم ساخت. در آن زمان، او در یک نشست خبری اظهار داشت: «به دلیل عدم انجام اصلاحات لازم، آمریکا به همکاری خود با این سازمان پایان میدهد.» این تصمیم ترامپ با انتقادات گسترده جهانی مواجه شد و حتی نزدیکترین متحدان آمریکا از این اقدام ابراز ناامیدی کردند.
خروج آمریکا از سازمان جهانی بهداشت تنها نمونهای از سیاستهای تعهدگریزانه دولت ترامپ به شمار میرود. او از زمان آغاز ریاستجمهوری خود در سال ۲۰۱۷، از توافقها و پیمانهای بینالمللی متعددی خارج شد:
ترامپ بلافاصله پس از آغاز به کار خود، از این توافقنامه چندجانبه خارج شد؛ پیمانی که با هدف کاهش تعرفههای گمرکی و افزایش همکاریهای اقتصادی میان ۱۲ کشور امضا شده بود.
در اقدامی بحثبرانگیز، ترامپ در سال ۲۰۱۷ خروج آمریکا از این پیمان زیستمحیطی را اعلام کرد؛ توافقی که با هدف کاهش گازهای گلخانهای و حفاظت از محیطزیست به امضای ۱۴۷ کشور رسیده بود.
خروج از یونسکو، شورای حقوق بشر سازمان ملل متحد، و پیمان مهاجرتی نیویورک نمونههایی از اقدامات یکجانبه دولت ترامپ در این زمینه بودند.
ترامپ از معاهده آسمانهای باز و پیمان منع موشکهای هستهای میانبرد (INF) نیز خارج شد. این تصمیمها با انتقادات گسترده بینالمللی مواجه و به تشدید رقابتهای تسلیحاتی منجر شد.
در یکی از جنجالیترین تصمیمهای دوران ریاستجمهوری خود، ترامپ خروج یکجانبه آمریکا از برجام را اعلام کرد، هرچند ایران به تعهدات خود پایبند بود و این اقدام با مخالفت گسترده تروئیکای اروپا و جامعه جهانی روبهرو شد.
چرایی سیاستهای تعهدگریزانه ترامپ
ترامپ این سیاستها را در چارچوب شعار «اول آمریکا» توجیه میکرد و معتقد بود بسیاری از توافقات بینالمللی به ضرر اقتصاد و امنیت ملی آمریکا هستند. او سازمانهای بینالمللی را ناکارآمد و تحت نفوذ کشورهایی چون چین میدانست و به جای همکاریهای چندجانبه، توافقات دوجانبه را ترجیح میداد که کنترل بیشتری برای آمریکا فراهم میکرد.
پیامدهای جهانی تعهدگریزی آمریکا
سیاستهای یکجانبه ترامپ تأثیرات متعددی بر جایگاه جهانی ایالات متحده داشت. این اقدامات موجب تضعیف اعتبار و هژمونی آمریکا و همچنین انزوای دیپلماتیک آن شد. بسیاری از متحدان سنتی این کشور، بهویژه در اروپا، به سمت ائتلافهای جدیدی حرکت کردند.
علاوه بر آن، کاهش تعهدات آمریکا به پیمانهای چندجانبه، فرصتهایی را برای قدرتهایی نظیر چین و روسیه فراهم کرد تا نفوذ خود را در سازمانهای بینالمللی تقویت کنند.
سیاستهای ترامپ، هرچند ممکن بود در کوتاهمدت به نفع برخی صنایع آمریکایی باشد، در بلندمدت آثار منفی گستردهای بر جای گذاشت؛ از تضعیف همکاریهای جهانی تا افزایش رقابتهای تسلیحاتی و کاهش اعتماد بینالمللی به ایالات متحده. اکنون، با احتمال بازگشت ترامپ به قدرت، این نگرانی وجود دارد که وی همان مسیر تعهدگریزی را ادامه دهد و جهان را با چالشهای تازهای مواجه سازد.
